Dây tết chèn hay phớt cơ khí: chi phí mua, thay và khi nào giữ dây tết

Dây tết chèn hay phớt cơ khí là hai cách làm kín trục bơm: dây tết chèn được ép trong hộp chèn, còn phớt cơ khí là bộ làm kín lắp sẵn trên trục. Khi cân nhắc dây tết chèn hay phớt cơ khí, hai khoản đầu tiên cần so là tiền mua và công thay. Một bộ 5 vòng dây 10×10 cho trục 50mm cần khoảng 0,94 m dây, giá một bộ từ khoảng 4.900 đến 124.400 đ tuỳ loại dây.

Dây tết chèn hay phớt cơ khí khác nhau ở cách làm kín

Dây tết chèn là các vòng dây bện, bạc ép nén chúng vào hộp chèn quanh trục để làm kín. Loại này cần rò nhẹ khi chạy: SEPCO ghi 8 đến 12 giọt/phút mỗi inch trục, AESSEAL ghi 5 ml/phút mỗi 25mm. Phớt cơ khí làm kín bằng hai mặt tiếp xúc nên không có bước siết chỉnh.

Tên tiếng Anh của dây tết chèn là gland packing, nên người mua hay gõ “gland packing vs mechanical seal” khi so hai cách. Với dây, việc chỉnh nằm ở bạc ép: siết từng nấc nhỏ và theo dõi độ rò. Siết đến hết rò sẽ làm cháy dây và xước trục.

Giá, độ rò, tuổi thọ, tốc độ và nhiệt độ của phớt cơ khí đổi theo hãng và cỡ trục, nên các phần dưới so phớt theo kiểu định tính; số cụ thể của phớt cần hỏi nhà cung cấp phớt theo đúng cỡ trục.

Bảng so sánh chi phí: dây tết chèn hay phớt cơ khí

Bảng gồm 11 tiêu chí, xếp theo nhóm kỹ thuật, mua, thay và vận hành. Cột dây tết chèn có số từ hãng hoặc từ phép tính, ví dụ cotton mỡ 6.600 đến 8.900 đ cho một bộ trục 50mm. Cột phớt cơ khí so định tính, vì giá và độ rò của phớt khác nhau theo từng hãng.

Tiêu chí	Nhóm	Dây tết chèn	Phớt cơ khí
Cách làm kín	Kỹ thuật	Vòng dây bện ép trong hộp chèn	Hai mặt tiếp xúc (định tính)
Đơn vị mua	Mua	Theo mét, hộp 10 kg, cuộn 1 hoặc 5 kg, bộ vòng	Theo bộ, đúng cỡ trục (định tính)
Chi phí một bộ trục 50mm	Mua	5 vòng 10×10 ≈ 0,94 m: cotton mỡ 6.600 đến 8.900 đ; PTFE 15.000 đến 83.100 đ (tính)	Không có số trong nguồn: hỏi nhà cung cấp phớt
Một cỡ cho nhiều trục	Mua	Có: Klinger 10mm cho trục 29 đến 48mm	Không: theo đúng Ø trục (định tính)
Hàng dự phòng	Mua	Hộp 10 kg PTFE 10×10 ≈ 70 m ≈ 74 bộ (tính)	Mỗi cỡ trục một bộ (định tính)
Cắt tại chỗ	Thay	Cắt vòng theo π × (Ø trục + cạnh dây)	Không cắt được (định tính)
Rò khi chạy	Vận hành	Cần rò nhẹ: SEPCO 8 đến 12 giọt/phút mỗi inch; AESSEAL 5 ml/phút mỗi 25mm	Không có số trong nguồn
Chỉnh khi chạy	Vận hành	Siết từng nấc nhỏ, theo dõi rò; siết hết rò làm cháy dây, xước trục	Không siết chỉnh (định tính)
Tốc độ trục	Vận hành	2 m/s (amiang) đến 20 đến 25 m/s (PTFE graphite, graphite) theo hãng	Không có số trong nguồn
Nhiệt độ	Vận hành	100 độ C (cotton mỡ) đến 455 độ C không khí (graphite)	Không có số trong nguồn
Yêu cầu trục	Kỹ thuật	Aramid ≥ 60 HRC; acrylic tẩm PTFE HRC 35	Không có số trong nguồn

Ba tiêu chí đáng đọc trước là đơn vị mua, chi phí một bộ và khả năng dùng một cỡ cho nhiều trục. Dây bán theo mét nên cắt được đúng vòng cần, còn phớt mua theo bộ và đúng Ø trục. Hai cách này khác nhau ở chỗ mua một lần cho nhiều cỡ hay mua riêng từng cỡ.

Chi phí một bộ khi chọn dây tết chèn hay phớt cơ khí, theo từng loại dây

Ví dụ tính cho trục 50mm, hộp chèn 70mm, dây 10×10. Cạnh dây là (70 – 50) ÷ 2 = 10mm, mỗi vòng dài π × 60 = 188,5mm, 5 vòng cộng lại khoảng 0,94 m. Giá một bộ bằng số mét nhân khối lượng g/m, rồi nhân giá kg của từng loại, làm tròn đến trăm.

Bảng dưới có 10 loại. Trong đó dây tết chèn PTFE (teflon), dây tết chèn cotton mỡ bò, dây tết chèn graphite và dây tết chèn aramid là bốn loại có trang riêng. Cột cuối là số bộ 5 vòng cắt được từ một hộp 10 kg.

Loại dây	g/m (10×10)	Giá một bộ (đ)	Số bộ mỗi hộp 10 kg
Dây tết chèn PTFE (teflon)	142	15.000 đến 83.100	74
Dây tết chèn PTFE graphite (GFO)	150	35.600 đến 45.500	70
Dây tết chèn graphite (dây tết chì)	120	18.200 đến 111.700	88
Dây tết chèn graphite lưới inox	150	7.100 đến 113.100	70
Dây tết chèn aramid (kevlar)	140	6.700 đến 95.000	75
Dây tết chèn aramid carbon	165	7.800 đến 124.400	64
Dây tết chèn carbon	105	4.900 đến 79.200	101
Dây tết chèn acrylic tẩm PTFE	135	6.400 đến 101.800	78
Dây tết chèn cotton mỡ bò	128	6.600 đến 8.900	82
Dây tết chèn amiang tẩm chì	130	8.800 đến 38.100	81

Cotton mỡ bò có khoảng giá hẹp, từ 6.600 đến 8.900 đ một bộ. Các loại còn lại có khoảng giá rộng, như graphite lưới inox từ 7.100 đến 113.100 đ hay aramid carbon từ 7.800 đến 124.400 đ, nên cần chốt giá theo mã dây cụ thể trước khi so với phớt.

Dây carbon có 105 g/m nên một hộp 10 kg cho 101 bộ, còn aramid carbon nặng 165 g/m chỉ cho 64 bộ. Cùng một hộp 10 kg, số bộ chênh nhau rõ rệt chỉ vì khối lượng mỗi mét dây.

Dây tết chèn hay phớt cơ khí: khi nào giữ dây tết chèn

Có bốn tình huống mà dây tết chèn vẫn hợp lý: làm kín ty van, nhiều bơm khác cỡ trục, môi chất có hạt rắn hoặc bùn, và nhiệt cao. Mỗi tình huống dưới đây gắn với một loại dây và một con số từ hãng.

• Ty van: ty van, van cổng và van hơi làm kín bằng dây tết graphite hoặc graphite lưới inox.
• Nhiều bơm khác cỡ trục: theo Klinger, dây 10mm dùng cho trục 29 đến 48mm. Một hộp cắt thành vòng cho nhiều bơm, không phải mua riêng từng cỡ như phớt.
• Môi chất có hạt rắn, bùn: dây aramid, với điều kiện trục từ 60 HRC trở lên. Dây acrylic tẩm PTFE chấp nhận trục HRC 35.
• Nhiệt cao: graphite ghi 455 độ C trong không khí, còn cotton mỡ ghi 100 độ C. Tốc độ trục dao động từ 2 m/s (amiang) đến 20 đến 25 m/s (PTFE graphite, graphite) theo hãng.

Các mức nhiệt, tốc độ của hãng không đạt cùng lúc, nên khi chọn dây phải đối chiếu từng chỉ tiêu theo datasheet của loại vật liệu đó. Phần này chỉ là mốc để quyết định giữ dây hay xét sang phớt, không thay cho datasheet.

Chiều ngược lại cũng cần nói thẳng: khi vận hành cần không thấy rò, phớt cơ khí là hướng nên cân nhắc, vì dây tết chèn luôn cần rò nhẹ. Giá phớt cơ khí tùy hãng và cỡ trục, cần hỏi nhà cung cấp phớt.

Mua dây tết chèn dự phòng theo mét hay theo hộp 10 kg

Cách mua tuỳ vào số cỡ và số bơm. Dùng ít, nhiều cỡ khác nhau thì mua theo mét. Một cỡ dùng cho nhiều bơm thì mua cả hộp. Danh mục dây tết chèn bán theo mét, cuộn 1 hoặc 5 kg, hộp 10 kg hoặc bộ vòng cắt sẵn.

Ví dụ với PTFE 10×10, một hộp 10 kg dài khoảng 70 m, đủ khoảng 74 bộ 5 vòng cho trục 50mm. Cotton mỡ 10×10 có 78 m mỗi hộp, đủ khoảng 82 bộ. Tính theo bộ, hộp dự phòng đủ dùng cho cả đội bơm cùng cỡ trục mà không phải mua lẻ từng lần thay.

Khi chưa chắc cỡ dây, gửi Ø trục và Ø hộp chèn qua Zalo. Hai số này cho ra cạnh dây (hiệu hai Ø chia đôi), từ đó cắt sẵn bộ vòng theo π × (Ø trục + cạnh dây). Vòng cắt đúng cỡ giúp bạc ép nén dây đều quanh trục, đỡ phải siết bù.

Câu hỏi thường gặp về dây tết chèn hay phớt cơ khí